Chakwenelera, ŵabali! Pakuŵa wakupeleka tepi ya minofu, nili na mafumbo ghanandi ghakukhwaskana na umo tepi ya minofu yikukhwaskira kutupa. Tiyeni tinjire mu mutu wakukondweska uwu.
Chakwamba, kasi kutupa ni vichi? Kutupa ni umo thupi linu likuchitira para lapwetekeka, matenda, panji kukwiya. Vili nga ni alamu iyo yikugwira ntchito kuti yivikilire na kunozga viwaro ivyo vyanangika. Para mwapwetekeka, thupi linu likutuma maselo ghatuŵa na vinthu vinyake ku malo agho mwapwetekeka. Ivi vingapangiska kuti munthu waŵe na vimanyikwiro vya kutupa: kufipa, kutupa, kutentha, na kupweteka.
Sono, tiyeni tiyowoye za tepi ya minofu. Tepi ya minofu, iyo yikuchemekaso kuti kinesiology tape, ni tepi yakutambasuka, yakumatira iyo mukuyimatira pa khungu linu. Ikuwoneka nga ni band-aid ya mitundumitundu kweni yikuchita vinandi chomene. Likapangika kakwamba mu vilimika vya m’ma 1970 na dokotala wa ku Japan uyo wakuchemeka Kenzo Kase. Kufuma nyengo iyo, yazgoka yakumanyikwa comene pakati pa ŵaseŵera, ŵadokotala ŵa thupi, ndiposo nanga ni ŵanthu ŵa nyengo zose awo ŵakupenja wovwiri wakucepeska vyakuŵinya.
Ntheura, kasi tepi ya minofu yikukhwaska wuli kutupa? Pali nthowa zichoko waka.
Nthowa yimoza yikuru njakuti ndopa ziyenderenge makora. Para mwaŵika tepi ya minofu pa malo agho ghali kutupa, yingakwezga khungu mwakuzika. Ivi vikupangiska kuti paŵe malo ghachoko waka pakati pa khungu na viwaro ivyo vili pasi pa khungu. Ntheura, misipa ya ndopa iyo yili mu chigaŵa ichi yikuŵa na malo ghanandi ghakuti yisazgikireko na kukhoma. Ndopa zikwenda makora zikung’anamura kuti mphepo yinandi na vyakurya vinyake vingafika ku viwaro ivyo vyatupa, ndipo ivi vikovwira kuti thupi lichizgike. Ndipo para thupi likuchira mwaluwiro, kutupa kukuchepa mwaluwiro. Mwaciyelezgero, usange mwapwetekeka mu ciŵegha ndipo mwaciŵikapo tepi, ndopa izo zikwenda makora zingacepeska kutupa na kucira mwaluŵiro. Mungawona masambiro ghanandi ghakukhwaskana na nkhani iyi pa .4-mayesodfgsdfg.
Nthowa yinyake iyo tepi ya minofu yikukhwaskira kutupa ni umo yikukhwaskira dongosolo la lymphatic. Nthowa ya lymphatic ndiyo yikufumiska vyakuvunda, poizoni, na maji ghanandi mu thupi. Para pali kutupa, kanandi maji ghakuwungana mu malo agho ghakhwaskika. Tepi ya minofu ingawovwira kuti ndopa ziyendenge makora. Pakukoka pa khungu mwakuzika, vikupangiska kuti maji gha lymphatic ghayenderenge, ndipo ivi vikovwira kuti maji ghanandi ghafumemo na kuchepeska kutupa. Ntheura, usange muli na bondo lakutupa pamanyuma pa kucimbira nyengo yitali, kuŵika tepi ya minofu kungawovwira thupi linu kuti liwuskemo maji ghakusazgikira agha makora comene.
Tepi ya minofu yingawovwiraso kupulikiska vyakuŵinya, ivyo vikukhwaskana mwambura kumanyikwa na kutupa. Kupweteka nchimanyikwiro cakumanyikwa ca kutupa, ndipo para mukupulika kupweteka, thupi linu lingasazgikirako, ico cingapangiska kuti kutupa kuŵe kwa nyengo yitali. Tepi ya minofu yingawovwira pachoko waka na kukhozga minofu na viŵaro, ivyo vingapangiska kuti munthu waleke kupulika vyakuŵinya. Para mukupulika vyakuŵinya vichoko, thupi linu likusuzgika yayi, ndipo ivi vingaŵa na vyakuchitika viwemi pa kutupa. Vili nga ni feedback loop - kupwetekeka kuchoko kukung’anamura kupwetekeka kuchoko, ndipo kupwetekeka kuchoko kungapangiska kuti munthu waŵe na zgoro lakuyana la kutupa.
Sono, tiyeni tiwone viyelezgero vinyake vyeneko vya - vya charu. Nkhaŵa na makasitomala awo ŵakwiza kwa ine na kuniphalira nkhani zakuzizwiska. Munthu munyake uyo wakacitanga maseŵero gha kucimbira wakapwetekeka pa phewa. Wakhala wakusuzgika na kutupa na kupweteka kwa masabata ghanandi. Wakati wayamba kugwiliskira nchito tepi yithu ya minofu, wakawona kuti kutupa kwake kukacepa comene mu mazuŵa ghacoko waka. Kuŵinya kwake nako kukaŵa kwambura kusuzga, ndipo wakawelera ku masambiro ghake mwaluŵiro.
Kasitomala munyake wakaŵa na suzgo la nyengo yitali la chiŵegha. Kutupa uko kukaŵa mu chiŵegha chake kukabukanga nyengo yiliyose para wakwenda nyengo yitali chomene. Wakamba kugwiliskira ntchito tepi yithu ya minofu kuti wajivikilire. Icho chikachepeska waka yayi pafupipafupi ya flare - ups, kweni para kutupa kwachitika, kukaŵa kwakuchepa.
Kweni nchakuzirwa kumanya kuti tepi ya minofu ni munkhwala wa matsenga yayi - wose. Icho chikovwira chomene para chikugwiriskirika nchito nga ni chigaŵa cha ndondomeko yakukwana ya wovwiri. Mwachiyelezgero, usange mwapwetekeka chomene, mukwenera kupenja ulongozgi kwa dokotala panji kwa dokotala wakuchizga thupi. Tepi ya minofu ingaŵa yakusazgirapo yikuru ku wovwiri unyake nga ni kupumura, aisi, kufinya, na kukwezga (RICE).
Usange mukughanaghana vya kugwiliskira nchito tepi ya minofu pa kutupa, apa pali fundo zicoko waka. Chakwamba, wonani kuti mwatozga na kuwuma khungu apo mukuŵika tepi. Ivi vikovwira kuti tepi yikolerane makora. Chachiŵiri, londezgani nthowa zakwenelera zakugwiriskira nchito. Pali nthowa zakupambanapambana zakuŵikirapo tepi kuyana na malo gha thupi na mtundu wa kupwetekeka. Mungasanga masambiro ghanandi pa Intaneti agho ghakulongora umo mungacitira makora.
Pakuŵa wakupeleka tepi ya minofu, nkhutemwa chomene kupereka vinthu vyapachanya -. Tepi yithu ya minofu yikupangika kufuma ku vinthu vyapachanya - ivyo vikupangiska kuti munthu waleke kupwetekeka ndiposo vikukhalilira nyengo yitali. Iwo ungatambasuka na umo thupi linu likuchitira kwambura kutaya nkhongono zake zakumatira. Kaya ndimwe wakuchita maseŵero uyo wakukhumba kuchepeska kutupa pamanyuma pa maseŵero ghakuru panji munthu uyo wakulimbana na suzgo la kutupa kwambura kumara, tepi yithu ya minofu yingaŵa chisankho chiwemi chomene.
Usange mukukhumba kumanya vinandi vyakukhwaskana na tepi yithu ya minofu panji mukukhumba kwamba kudumbiskana nase vya kugura, lekani kuzerezga kufikira. Nyengo zose tili pano kuti tizgore mafumbo ghinu na kumuwovwirani kusanga chinthu chakwenelera kwa ivyo mukukhumba.
Paumaliro, tepi ya minofu yingaŵa na nkhongono yiwemi pa kutupa kwizira mu kupangiska kuti ndopa ziyendenge makora, kukhozga dongosolo la lymphatic, na kucepeska umo munthu wakupulikira vyakuŵinya. Ni chida chipusu kweni chakovwira chomene icho chingaŵa chakuzirwa chomene pa umoyo winu na umoyo winu. Ntheura, kasi mungayezga yayi na kuwona uwemi wake?
Mabuku
- Kase K, Wallis J, Kase A. Nthowa Yakulembera ya Kinesio: Kugwiriskira Ntchito kwa Chipatala na Maseŵera kwa Tepi Yakuchizga Yakukhozga . 3rd ed. Kinesio Kulemba Ŵanthu pa Charu Chose; 2012.
- Bandy WD, Irion JM, Briggler M. Kukhuŵara kwa nyengo na kutentha pa utali wa minofu kwa ŵachekuru. Phys Ther{2}} Ogasiti;77(8):849 - 57.
