Monileni, ŵalimi ŵanyane na ŵakutemwa kulima munda! Pakuŵa munthu uyo wakupeleka vinthu vyakunyoweska maji, kanandi ŵakunifumba usange vinthu ivi ni vyakwenelera kuti vigwiriskike nchito pa ulimi wa vinyama. Ni fumbo liwemi chomene, ndipo likwenera kuzgoreka mwakudumura. Ntheura, tiyeni tinjiremo na kuwona umo vikuŵira pakugwiliskira ntchito vyakunyoweska mu ulimi wa vyakumera.
Chakwamba, tiyeni tipulikiske ivyo vikunyoweska. Mu mazgu ghapusu, vinthu vyakunyoweska ni vinthu ivyo vikuchepeska nkhongono ya maji pa charu chapasi. Ivi vikovwira kuti maji ghathandazgike mwakuyana na kunjira makora mu dongo. Mu ulimi, ichi chikung’anamura kuti vyakumera vikusanga maji na vyakurya mwambura kusuzga, ndipo ivi vikupangiska kuti vikule makora na vipambi viŵe na umoyo uwemi.
Sono, para tikuyowoya za ulimi wa vinyama, pali malango ghakukhora agho ghakulaŵilira ivyo vingagwiliskirika nchito na ivyo vingagwiliskirika nchito yayi. Ulimi wa vinyama ukukhwaskana na kugwira ntchito mwakukolerana na cilengiwa, kupeŵa makemikolo ghakupangika na ŵanthu, na kukhozgera mtende wa vyakumera na vyakumera. Ntheura, fumbo likuru ndakuti, kasi vyakunyoweska vikukolerana na ndondomeko iyi ya vyamoyo?
Zgoro ndakuti, vikuthemba pa ivyo munthu wakukhumba. Pali mitundu yakupambanapambana ya vyakunyoweska, ndipo vyose ni vyakwenelera yayi pa ulimi wa vinyama. Vinyake vyakunyoweska vikupangika na makemikolo ghakupangika, agho ni no-go mu ulimi wa vyakumera. Vinthu ivi vyakunyoweska vyakupangika na ŵanthu kanandi vikufuma ku mafuta ndipo vingaŵa na vyakuchitika viheni pa chilengiwa.
Kweniso paliso vyakunyoweska vyachilengiwa na vyakupangika na vyakumera ivyo vikusangika pa msika. Ivi vikupangika na vyakumera- panji vinthu ivyo vikunangika. Mwaciyelezgero, vinthu vinyake ivyo vikupangiska kuti maji ghaŵe ghakunyeŵa vikufuma mu mafuta ghacilengiwa panji vyakumera. Vinthu ivi vyakunyoweska vya chilengiwa vikukolerana chomene na fundo za ulimi wa vinyama chifukwa vikunanga yayi chilengiwa ndipo vingaphwanyika mwachilengiwa mu dongo.
Chimoza mwa vitumbiko vikuru vya kugwiliskira ntchito vyakunyoweska pa ulimi wa vinyama ni umo maji ghakugwilira ntchito makora. Mu vigaŵa vinandi, maji ni chinthu chakuzirwa chomene, ndipo kugwiliskira ntchito makora dontho lililose nkhwakuzirwa chomene. Vinthu vyakunyoweska maji vikovwira kuti maji ghanjire mu dongo mwakuya chomene, ndipo ivi vikupangiska kuti maji ghaleke kufumamo na kuthukira. Ici cikung’anamura kuti maji ghacoko waka ghakutayika, ndipo vyakumera vingasanga chinyezi ico vikukhumba nanga ni para kuli vula.
Uwemi unyake ngwakuti ŵakupokera makora vyakurya. Para maji ghangajumpha mu dongo mwambura kusuzga, ghanganyamura vyakurya pamoza na maji. Ivi vikovwira vyakumera kuti vitore makora vinthu vyakuzirwa na mavitamini, ndipo ivi vikupangiska kuti vipambi viŵe vyakukhora ndiposo vyakupambika makora. Mu ulimi wa vyakumera, apo chigaŵa chikuru chikuŵa pa kuzenga dongo lakukhora na kukhozgera kukura kwa chilengiwa, ichi chingaŵa maseŵero nadi-kusintha.
Kweni ni zuŵa lose yayi na utawaleza. Pali vinyake ivyo vingaŵa vyambura kwenelera pakugwiliskira ntchito vyakunyoweska mu ulimi wa vyakumera. Chimoza mwa vinthu ivyo vikukhwaska ŵanthu ni umo vikukhwaskira tumatumbo tuchokotuchoko twa mu dongo. Vinthu vinyake ivyo vikupangiska kuti dongo liŵe lakunyeŵa, nanga ni vyacilengiwa, vingakhwaska umo mabakiteriya, mafungi, na tumalukwa tunyake tucokotucoko tuli mu dongo. Tizirombo utu tukugwira ntchito yikuru chomene pa umoyo wa dongo na kuzungulira kwa vyakurya, ntheura kusokonezgeka kulikose kungaŵa na vyakuchitika vya nyengo yitali-.
Nkhani yinyake njakuti pangaŵa vyakukhalapo ivyo vikukhalapo. Pakupita kwa nyengo, kugwiliskira nchito vinthu vyakunyoweska mwakuwerezgawerezga kungapangiska kuti dongo liwunjike makemikolo panji vinthu vinyake. Ivi vingakhwaska mtundu wa dongo na umoyo wa vipambi. Nchakuzirwa kugwiliskira nchito vinthu vyakunyoweska mwakukwana na kusankha vinthu ivyo vikumanyikwa kuti ni vyakuvikilirika ndiposo vikunangika.
Ntheura, kasi mungamanya wuli usange chinthu chakunyoweska ntchakwenelera pa ulimi wa vinyama? Chinthu chakwamba ntchakuti mupenje vinthu ivyo vikuzomerezgeka kuti ni vyambura kupangika na ŵanthu. Pali mabungwe ghanandi agho ghakupereka viphapha vyakuzomerezga vyakumera, nga ni chimanyikwiro cha USDA Organic ku United States. Viphapha ivi vikovwira kuti chinthu ichi chifiske malango ghakukhora ndiposo kuti chilije makemikolo ghakupangika na ŵanthu.
Mungachitaso kafukufuku pa ivyo vikupangika mu mankhwala ghakunyoweska. Penjani vinthu ivyo vikupangika na vinthu vyakulengeka na ivyo vikupangikaso. Wonani ivyo vikulembeka pa chinthu ichi usange pali chenjezgo panji vyakukanizgika, ndipo wonani kuti mukulondezga makora malango gha awo ŵakapanga.
Ku kampani yithu, tikupereka mitundu yakupambanapambana ya vyakunyoweska ivyo vikupangika mwakupambanapambana kuti vigwiriskike nchito pa ulimi wa vinyama. Vinthu ivyo tikupanga vikupangika na vinthu vyachilengiwa ndipo vikuzomerezgeka kuti ni vyambura kupangika na ŵanthu. Tiyezga chomene kuti tiwone usange ni vyakuvikilirika ku chilengiwa ndiposo kuti vikovwira chomene pakunozga chinyezi cha dongo na kukura kwa vyakumera.
Usange mundamanye usange vyakunyoweska ni vyakwenelera ku famu yinu ya vyakumera, nyengo zose mungayezga pa mlingo uchoko wa-. Ŵikani mankhwala ghakunyoweska pa malo ghachoko waka gha munda winu na kuwoneseska ivyo vikufumamo. Yezgelerani kukura na umoyo wa vyakumera ivyo vili mu malo agho ghakuchizgika na ivyo vili mu malo agho ghakuchizgika yayi. Ici cimovwirani kuti mumanye makora umo wetting agent wakugwilira nchito mu dongo linu na nyengo.
Pakumalizgirapo, vyakunyoweska vingaŵa vyakuzirwa chomene pa ulimi wa vyakumera, kweni nchakuzirwa chomene kusankha vyakumera vyakwenelera. Vinthu vyakunyoweska vya chilengiwa na vyakumera vingawovwira kuti maji ghaŵe ghawemi na kupokera vyakurya, kweni vikwenera kugwiliskirika ntchito makora kuti vileke kunanga umoyo wa dongo. Usange mukukhumba kumanya vinandi vyakukhwaskana na vyakunyoweska vithu panji muli na mafumbo, mungaŵa ŵakufwatuka kutiphalira. Tili pano kuti timovwirani kusankha vinthu viwemi vyakukhwaskana na famu yinu.
Ndipo usange mukukhumba kumanya vinandi vyakukhwaskana na kuyezga na kukhozgera mtundu wa vinthu ivyo tikupanga, mungawona pa .4-mayesodfgsdfg. Pa lemba ili pali uthenga wakukwana wakukhwaskana na ndondomeko yakukhora yakuyezgera iyo tikugwiriskira ncito kuti tiwoneseske kuti vinthu vithu vyakunyoweska vikugwira nchito makora ndiposo kuti vikuvikilirika.
Ntheura, lekani kuzerezga kuyowoya nase usange mukukhumba kukhozga ntchito ya famu yinu ya vyakumera na vyakunyoweska vyapachanya-. Tili ŵakunweka kudumbiskana ivyo mukukhumba na kusanga nthowa yiwemi yakumovwirani. Tiyeni tikolerane kuti tilime vipambi vyakwenelera, vyakukhaliska!
Mabuku
- Smith, J. (2020). Ulimi wa Organic: Fundo na Nthowa. Mabuku gha Green Earth.
- Jhonsoni, A. (2019). Kukhuŵara kwa Vinthu vyakunyoweska pa Umoyo wa Dothi. Buku la Ulimi Wakukhaliska, 35 (2), 123-135.
- Bungwe lakuwoneseska vinthu vyakupangika na vyakumera (OMRI). (2021). Mndandanda wa Vinthu vya OMRI. Kufumira ku [webusayiti yakuzomerezgeka ya OMRI]
